İŞÇİLİK ALACAKLARIYLA İLGİLİ DAVADA ÜCRETİN BELİRLENMESİ • İŞVERENCE DÜZENLENEN BELGENİN DEĞERİ • YÜZDE ESASINA GÖRE ÜCRET ÖDEMESİ • FAZLA MESAİ

Davacının alabileceği ücret; ilgili kurum ve kuruluşlardan araştırılarak sonuca gidilmelidir. Bahşiş yüzde esasıyla çalışan işçinin fazla çalışma ücreti hesaplanırken saat ücreti yüzde 50 arttırılarak hesap yapılmaz; saat ücreti dahil edilmeden sadece yüzde elli zam tutarı esas alınarak hesap yapılır.

İŞÇİLİK ALACAKLARIYLA İLGİLİ DAVADA ÜCRETİN BELİRLENMESİ • İŞVERENCE DÜZENLENEN BELGENİN DEĞERİ • YÜZDE ESASINA GÖRE ÜCRET ÖDEMESİ • FAZLA MESAİ
YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ E: 2010/38521 K: 2013/1761 T: 17/01/13

 

A) Davacı İsteminin Özeti:

 

Davacı, iş sözleşmesini emekli olması nedeniyle fesih ettiğini ileri sürerek, kıdem tazminatı ile fazla çalışma, resmi tatil, ücret ve vergi iadesi alacaklarının davalıdan tahsilini istemiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı, davanın reddini istemiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, iş sözleşmesinin davacı tarafından ücretinin ve fazla mesai ücretinin ödenmediği için haklı nedenle feshedildiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalı temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-    Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni ge-rektirici sebeplere göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-    Taraflar arasındaki uyuşmazlık, işçiye ödenen aylık ücretin miktarının ne kadar olduğu noktasında toplanmaktadır.

4857 Sayılı İş Kanunu'nda 32. maddenin ilk fıkrasında, genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tanımlanmıştır.

Ücret kural olarak dönemsel (periyodik) bir ödemedir. Kanunu'n kabul ettiği sınırlar içinde tarafların sözleşme ile tespit ettiği belirli ve sabit aralıklı zaman dilimlerine, dönemlere uyularak ödenmelidir. Yukarıda değinilen Yasa maddesinde bu süre en çok bir ay olarak belirtilmiştir.

İş sözleşmesinin tarafları, asgari ücretin altında kalmamak kaydıyla sözleşme özgürlüğü çerçevesinde ücretin miktarını serbestçe kararlaştıra-bilirler. İş sözleşmesinde ücretin miktarının açıkça belirtilmemiş olması, taraflar arasında iş sözleşmesinin bulunmadığı anlamına gelmez. Böyle bir durumda dahi ücret, Borçlar Kanunu'n 323. maddesinin ikinci fıkrasına göre tespit olunmalıdır. İş sözleşmesinde ücretin kararlaştırılmadığı hallerde ücretin miktarı, işçinin kişisel özellikleri, işyerindeki ya da meslekteki kıdemi, meslek ünvanı, yapılan işin niteliği, iş sözleşmesinin türü, işyerinin özellikleri, emsal işçilere o işyerinde ya da başka işyerlerinde ödenen ücretler, örf ve adetler göz önünde tutularak belirlenir.

4857 Sayılı Yasa'nın 8.maddesinde, işçi ile işveren arasında yazılı iş sözleşmesi yapılmayan hallerde en geç iki ay içinde işçiye çalışma koşullarını, temel ücret ve varsa eklerini, ücret ödeme zamanını belirten bir belgenin verilmesi zorunlu tutulmuştur. Aynı yasanın 37. maddesinde, işçi ücretlerinin işyerinde ödenmesi ya da banka hesabına yatırılması hallerinde, ücret hesap pusulası türünde bir belgenin işçiye verilmesinin zorunlu olduğu hükme bağlanmıştır. Usulünce düzenlenmiş olan bu tür belgeler, işçinin ücreti noktasında işverenden sadır olan yazılı delil niteliğindedir. Kişi kendi muvazaasına dayanamayacağından, belgenin muvazaalı biçimde işçinin isteği üzerine verildiği iddiası işverence ileri sürülemez. Ancak böyle bir husus ileri sürülsün ya da sürülmesin, muvazaa olgusu mahkemece resen araştırılmalıdır. (Yargıtay 9.HD. 23.09.2008 gün 2007/27217 E., 2008/24515 K.)

Çalışma belgesinde yer alan bilgilerin gerçek dışı olmasının da yaptırıma bağlanmış olması, belgenin ispat gücünü arttıran bir durumdur. Kural olarak ücretin miktarı ve ekleri gibi konularda ispat yükü işçidedir. Ancak bu noktada, 4857 Sayılı Kanun'un 8.ve 37. maddelerinin, bu konuda işveren açısından bazı yükümlülükler getirdiği de göz ardı edilmemelidir. Bahsi geçen kurallar, iş sözleşmesinin taraflarının ispat yükümlülüğüne yardımcı olduğu gibi, çalışma yaşamındaki kayıt dışılığı önlenmesi amacına da hizmet etmektedir. Bu yönde belgenin verilmiş olması ispat açısından işveren lehine olmakla birlikte, belgenin düzenlenerek işçiye verilmemiş oluşu, işçinin ücret, sigorta pirimi, çalışma belgesi ile ücret hesap pusulasının düzenlenerek işçiye verilmesi, iş yargısını ağırlıklı olarak meşgul eden, işe giriş tarihi, ücret, ücretin ekleri ve çalışma koşullarının belirlenmesi bakımından da önemli kolaylıklar sağlayacaktır. Bu bakımdan ücretin ispatı noktasında delillerin değerlendirilmesi sırasında, işverence bu konuda belge düzenlenmiş olup olmamasının da araştırılması gerekir.

Çalışma yaşamında daha az vergi ya da sigorta pirimi ödenmesi amacıyla zaman zaman, iş sözleşmesi veya ücret bordrolarında gösterilen ücretlerin gerçeği yansıtmadığı görülmektedir. Bu durumda gerçek ücretin tespiti önem kazanır. İşçinin kıdemi, meslek ünvanı, fiilen yaptığı iş, işyerinin özellikleri ve emsal işçilere ödenen ücretler gibi hususlar dikkate alındığında imzalı bordrolarda yer alan ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi ortaya çıktığında, bu konuda tanık beyanları gözetilmeli ve işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı ve tüm delillerin birlikte değerlendirilerek bir sonuca gidilmelidir.

Somut olayda, davacı 1.800.00 TL net ücret aldığını ileri sürmüş, mahkemece davacının ücret +bahşiş esasına göre çalıştığını kabul edilerek, emsal ücret araştırması ve tanık beyanlarının ortalamasının alınarak ücretinin belirlendiği bilirkişi raporuna göre karar verilmiştir. Ancak mahkemece yapılan emsal ücret araştırması sonucu gelen İstanbul Ticaret Odası'nın “taraflar arasında yapılan iş sözleşmesindeki ücreti alabileceği” beyanı ve Oleyis sendikasının ücret bildirimi yeterli değildir. Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda davacının alabileceği ücret ilgili kurum ve kuruluşlardan araştırılarak sonucuna göre karar verilmelidir.

Ayrıca bilirkişinin ücreti hesap tarzının da yasada ve uygulamada kabul edilebilecek nitelikte olmadığı gözden kaçırılmamalıdır.

2. Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenen paraların, işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 Sayılı Kanun'un 51.maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır. Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir. (Yönetmelik Md. 4/1) Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde, çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiş olmaktadır. Yapılan bu açıklamalara göre; yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin %150 zamlı miktarına göre değil, sadece %50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının ücret + bahşiş esasına göre çalıştığı kabul edilerek her iki kalem için tek ücret belirlemiştir. Mahkemece davacının ücretinin içine bahşişin dahil olup olmadığı kesin olarak tespit edilerek fazla çalışma ücreti alacağının yukarıdaki esaslar çerçevesinde hesaplanması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsizdir.

4. 1086 Sayılı HUMK'un yürürlükte olduğu dönemde açılan davalarda davalının ödeme defini her zaman ileri sürebileceği kabul edildiğinden ibraz edilen temyiz dilekçesi ekinde ibraz edilen belgeler ve ödeme dekontlarının araştırılarak gerekirse davacıya sorularak değerlendirilmesi gerektiğinden kararın bu yönden de bozulması gerekmiştir.

F) Sonuç:

Teyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebeplerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 17.01.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.