İŞLETME TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ * İŞLETME KAVRAMI

Toplu iş hukukunda işletmeden söz edebilmek için kural olarak aynı işverene ait aynı iş kolunda yer alan ayrı işyerlerinin bulunması gereklidir. Böyle bir durumda işletme toplu iş sözleşme adıyla tek bir toplu iş sözleşmesi yapılabilir. Ancak, bu durumda ayrı ve bağımsız işyerlerinin olup olmadığı ya da bir işyerinin devamı ve bağlantısı niteliğinde tek bir işyerinin olup olmadığı tespit edilerek sonuca gidilmelidir.

İŞLETME TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ * İŞLETME KAVRAMI

Y. 9. HD E: 2018/6624 K: 2018/16946 T: 28.09.2018

 

MAHKEMESİ : ... BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 3. HUKUK DAİRESİ

DAVA :Davacı, yetki tespitinin itirazına karar verilmesini istemiştir.
Yerel mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesinin red kararına karşı davcacı avukatı istinaf başvurusunda bulunmuştur.
... Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi davacı avukatının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
... Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'nin kararı süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:
Davacı vekili; davalı Bakanlık kararı ile işyeri niteliğindeki müvekkili şirkette çoğunluk sağlandığı gerekçesi ile diğer davalı Selüloz İş Sendikasına yetki verildiği, ancak bahsi geçen yetki tespiti kararının hukuka aykırı olduğunun bakanlık kararının iptali ile sendikanın yetkisizliğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
B) Davalı Cevabının Özeti:
Davalı Sendika vekili; Bakanlık tespitinin yerinde olduğunu, davacının kötü niyetli olarak bu davayı açtığını, amacına da ulaştığını, itiraz etmesinden sonra sendika üyesi işçilerin tamamının sendikadan istifa ettiğini, müvekkilinin ilgili işletmede çoğunluğu sağladığını, davanın reddine karar verilmesini istemiştir. Davalı sendikanın 19/06/2017 tarihinde davacı şirkete bağlı işyerinde toplu iş sözleşmesi yapmak için bakanlığa başvurduğu, bunun üzerine başvuru tarihi baz alınarak, ilgili şirkete 101 işçinin çalıştığı, 49 işçinin davalı ... İş Sendikasına üye olduğunun ve %48,51 oranla yasada aranan gerekli çoğunluğun sağlandığını tespit ettiği, taraflar arasındaki ihtilafın bakanlığın yetki tespitinde davacıya ait ... işyeri ile birlikte yine bu şirkete ait ...'daki irtibat bürosunda çalışan işçilerin toplam sayısını birlikte ele alıp, buranın bir işletme statüsünde kabul edilmesinden kaynaklandığı, davacının iddiasının ise, bakanlığın buraları işyeri olarak kabul ederek buna göre yetki tespitini belirlemesi gerektiği noktasında olduğunu, ancak Bakanlık tespitinin doğru olduğunu 101 işçiden 49’unun sendikalı olduğunu işletme düzeyinde olumlu yetki tespiti için aranan çoğunluğa sahip olduklarını beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı Bakanlık vekili; diğer davalı sendikasının başvurusu üzerine yapılan incelemede söz konusu işletmede 101 işçinin çalıştığı, 49 işçinin sendika üyesi olduğu, yasanın aradığı gerekli çoğunluğun sağlandığının tespit edildiği, bu nedenle müvekkili bakanlık tarafından gerçekleştirilen işlemlerde hukuka aykırı bir yön bulunmadığından davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
C) İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:
İlk derece mahkemesince ...’dan ve Vergi Dairesinden gelen kayıtlarda davacı şirkete ait gerek ...’daki gerek ...’daki birimlerinin faaliyet konusunun oluklu kağıt ve oluklu mukavva imalatı üzerine faaliyette bulunduğu her ne kadar ...’daki yerin fabrika Kartal’da bulunan büronun faaliyetini devam ettirmesi için ...’daki fabrikaya bağımlı olduğu her iki birimde aynı faaliyet alanında ortak bir noktada kar amacı taşıyan birbirinden bağımsız yerler olmadığı işyeri değil işletme kavramının esas alınması gerektiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
D) İstinaf:
Karara karşı davacı istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
E) Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti:
Bölge Adliye Mahkemesi’nce kararın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle istinaf itirazlarının reddine karar verilmiştir.
F) Temyiz:
Kararı davacı taraf temyiz etmiştir.
G) Gerekçe:
4857 sayılı Yasanın 2.maddesinin gerekçesinde iş yeri tanımı teknik bir amaca, diğer bir deyişle mal ve hizmet üretimine yönelik ve değişik unsurlardan meydana gelen bir birim olduğu belirtilmiştir. İşyerinin sınırlarının saptanmasında “işyerine bağlı yerler” ile “eklentiler” ve “araçların” bir birim kapsamında oldukları belirtildikten sonra özellikle bir işyerinin mal ve hizmet üretimi için ayrı bir alanı da kullanması halinde bunların tek işyerimi yoksa bir birinden bağımsız işyerleri mi sayılacağı konusunda “amaçta birlik”, aynı teknik amaca bağlı olarak üretimde bulunma, nitelik yönünden bağlılık ile “yönetimde birlik”, aynı yönetim altında örgütlenmiş olma koşullarının aranacağı düzenlenmiştir. Öte yandan teknolojik ve ekonomik gelişmeler bir işyeri çerçevesinde mal ve hizmet üretimi, pazarlama ve müşterilere sunulması yönünden çok yönlü bir yapısal değişikliği gerektirmesi nedeniyle bir işyerinin amacının gerçekleşmesinde işlerin görülmesi işyerinin kurulu bulunduğu “yerin” dışına taşmış, özellikle “işveren kurulan iş organizasyonu” içerisinde işyeri niteliğinde olmayan irtibat bürolarına veya yurt genelinde Veya ilin içinde işlerin yürütüldüğü örgütlenmeye kadar genişletmek gereksinimi duyulmuştur. Bu bağlamda 2.maddede “iş yeri, işyerine bağlı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir bütündür” hükmü getirilmiştir (Bu konuda ayrıntılı bilgi için ..., ...Hukuku Bası 3 ... 1978 sh 83-84; Ekonomi, ... Hukuku, ... Hukuku C 1, ... 1987 sh 59; .., ...Hukuku Dersleri Bası 21, ... 2008 sh 56-57; ...,... Hukuku II ... İlişkileri Bası 3 ... 1998 sh 121; ...; İş Hukuku Bası 4 ... 2008 sh 173-178;... Hukuku Bası 3 ... 2008 sh 191-201; tüm genişliği ve ayrıntılarıyla .../..., ...: İş Hukukunda İşyeri ve İşletme, Yayınlanmış Doçentlik Tezi, ... 2007 sh 23-37).
İşyerinin özelliğini veren temel öğe teknik amaçtır. Mal ve hizmetin kazanç amacıyla yahut başka bir amaçla üretilmesi arasında bir fark bulunmamaktadır. Başka bir anlatımla hizmet üretimi veya mal üretimi tek başına teknik bir amaç olabilir. Sonuç olarak işyeri teknik bir amacı gerçekleştiren temelde örgütsel bir birlikteliktir. İşyeri sürekli bir organizasyon içerisinde örgütlenmeyi gerektirir. Organizasyon özünde maddi ve maddi olmayan öğelerin yanında emeğin varlığını da içinde barındırır.
Aynı işverene ait iki üretim birimi aynı teknik amacı elde etmek için örgütlenmişse yahut bu yerlerde aynı teknik amacın farklı üretim amaçları gerçekleşiyorsa amaçta birlik sağlanmıştır.
Farklı üretim birimlerinin tek bir işyeri sayılması için aynı arazi sınırları içinde bulunmaları gerekmemektedir. Fakat birimler arasındaki uzaklık işlerin tek elden yürütümünü engelleyecek boyutta olmamalı çünkü farklı birimler arasında amaçta birlik bulunsa dahi yönetimde birliğin sağlanmasının zorluğu tartışmasızdır.
Somut uyuşmazlıkta davacının yetki tespitine konu 2 işyeri bulunmaktadır. Bunlardan 1012384 sicil numaralı olan ...’da, 1146223 sicil numaralı olanı .../...’da bulunmaktadır. Yetki döküm belgesine göre 95 işçinin çalıştığı ...’daki işyeri 06 sıra numaralı “Ağaç ve Kağıt” işkolunda görünmekte olup taraflar arasında bu konuda bir ihtilaf bulunmamaktadır. Yetki döküm belgesine göre ...’da bulunan işyerinde 6 kişi çalışmakta olup ... sicil koduna göre bu işyeri İş Kolları Yönetmeliği’nin 10 sıra numaralı “Ticaret, Büro, Eğitim ve ...r” işkolunda “8211” koduyla “Kombine büro yönetim hizmeti faaliyetleri” olarak kodlanmıştır. Ancak Bakanlık tarafından bu işyeri 06 sıra numaralı “Ağaç ve Kağıt” işkolunda ve ayrı bir işyeri olduğu değerlendirilerek işletme düzeyinde yetki tespiti yapılmıştır. Nitekim ihtilaf da ...’da yer alan işyerinden kaynaklanmaktadır. Davacı buranın ayrı bir işkolunda yer aldığını, aynı işkolunda kabul edilecek bile olsa buranın ...’daki fabrikaya bağlı bir yer, satış ofisi olduğunu ortada iki ayrı işyeri değil tek bir işyeri bulunduğunu dolayısıyla işyeri düzeyinde tespit yapılması gerektiğini ileri sürmektedir.
Toplu iş hukukunda bir toplu iş sözleşmesi ünitesi olan işletmeden söz edebilmek için kural olarak aynı işverene ait, aynı işkolunda yer alan işyerlerinin bulunması gereklidir. İşverenin işletme kapsamındaki işyerleri için ancak tek bir toplu iş sözleşmesi yapılabilir. Bu toplu iş sözleşmesi ise işletme toplu iş sözleşmesidir. Bu kural kamu düzenine ilişkin olup resen gözetilmelidir.
İlk derece mahkemesi Vergi Dairesi’nden gelen yazı uyarınca ...’daki işyerinde oluklu kağıt ve oluklu mukavva üretimi yapıldığının bildirildiği gerekçesiyle bu işyerinin ...’daki işyeri ile aynı iş kolunda olduğu kabul edilerek sonuca gidilmişse de bu araştırma yeterli değildir.
Mahkemece öncelikle davacının ... ve ...’da yer alan işyerlerine ilişkin işyerlerindeki organizasyonu ve varsa işyerlerinin birbirleriyle ilgilerini gösterir yönetsel belgeler dosya kapsamına dahil edilmeli, burada yapılan işlerin bağımsız nitelikte olup olmadığı, sonucuna göre ortada tek bir işyeri ve ona bağlı yer mi, birden fazla işyeri mi olduğu, birden fazla işyeri mevcut ise bunun toplu iş hukuku anlamında aynı işkolunda yer alan işyerlerinden oluşan bir işletme mi olduğu, gerekirse keşif ve bilirkişi deliline de başvurularak ortaya çıkarılmalıdır. Eksik araştırmayla karar verilmesi bozma nedenidir.
H) Sonuç:
Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenden dolayı BOZULMASINA peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine karardan bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesi’ne gönderilmesine 28/09/2018 gününde oybirliğiyle karar verildi.